{"id":875,"date":"2013-10-17T09:50:00","date_gmt":"2013-10-17T09:50:00","guid":{"rendered":"http:\/\/solamnus.no-ip.org\/warholamagazine\/?p=875"},"modified":"2015-11-05T14:29:49","modified_gmt":"2015-11-05T14:29:49","slug":"875","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/875\/","title":{"rendered":"G\u00dcNCEL SANATIN \u0130\u00c7\u0130NDE B\u0130R MELEZ \u0130FADE ALANI: YERLE\u015eT\u0130RME"},"content":{"rendered":"

\"warhola<\/p>\n

\"Untitled-1\"<\/p>\n

\"dusa\"<\/a><\/p>\n

\"Untitled-1\"<\/p>\n

\"WARHOLA<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Yerle\u015ftirme sanat\u0131 (ya da enstalasyon sanat\u0131), geleneksel sanat eserlerinin aksine, \u00e7evreden ba\u011f\u0131ms\u0131zbir sanat nesnesi i\u00e7ermeyip belirli bir mekan i\u00e7in yarat\u0131lan, mekan\u0131n niteliklerini kullan\u0131p irdeleyen ve izleyici kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n temelbir gereklilik oldu\u011fu sanat t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Yerle\u015ftirme kapal\u0131 veya a\u00e7\u0131k mek\u00e2nlarda yap\u0131labilir. K\u00f6kleri kavramsal sanat ve hatta 20.y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndaki MarcelDuchamp’\u0131nhaz\u0131ryap\u0131mlar\u0131 ve Kurt Schwitters’e kadar gidenyerle\u015ftirme, di\u011fer ad\u0131yla yerle\u015ftirme sanat\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f sanatta mimarl\u0131k ve performansgibi bir\u00e7ok ba\u015fka g\u00f6rsel sanat disiplininden de destek alan melez (hibrid) bir tarzd\u0131r. Uygulanmas\u0131nda sanat eserinin sergileme veya g\u00f6sterim a\u015famalar\u0131n\u0131 vurgulayan yerle\u015ftirme, 1970’lerde a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanan bir t\u00fcr olarak kabul edilmi\u015fdir ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen en \u00e7ok uygulanan sanatsal\u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7inde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

K\u00f6kler: Duchamp\u2019tanSchwitters’e<\/b><\/p>\n

MarcelDucamp yaratt\u0131\u011f\u0131 ilk haz\u0131r nesnelerile Bat\u0131 sanat\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde ula\u015ft\u0131\u011f\u0131estetik yetkinli\u011fi ve bu estetik yetkinli\u011fi yaratan Deha\u2019n\u0131n anlam\u0131n\u0131 sorguluyor, saltd\u00fc\u015f\u00fcncenin ba\u011flam\u0131nda anlam kazananyeni bir sanat dilinin temellerini at\u0131yordu.R\u0131fat\ufb01ahiner\u2019in (2008: 35) belirtti\u011fi gibi;\u201cMarcelDuchamp, end\u00fcstriyel bir nesneolan, i\u00e7inde mekanik bir form bulunan g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131m nesnelerinden Pissoir\u2019i 1917\u2019de ilk kez sergiledi\u011finde skandal yaratm\u0131\u015ft\u0131. Duchamp bunu yaparken ortayasanatsal bir de\u011fer atmak istememi\u015fti. Belki herkesi sanat\u00e7\u0131 k\u0131lmak istemi\u015fti ama esasama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 \u2018sanat\u2019 denilen, adeta dini birde\u011fer kazanm\u0131\u015f olan bir \u015feyin kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131y\u0131kmak olmu\u015ftur. Mademki end\u00fcstri, kar\u015f\u0131s\u0131na \u2018mimesis1\u2019i ondan daha iyi uygulayanbir g\u00fc\u00e7 ve teknik olarak \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, o zaman og\u00fcne kadar tanr\u0131sal bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc bize eninand\u0131r\u0131c\u0131 \u015fekilde aktard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u2018dahi\u2019 olarakg\u00f6r\u00fclen sanat\u00e7\u0131 art\u0131k yoktu.\u201d<\/i><\/p>\n

Duchampbu s\u0131rada zekice bir esinle, \u00e7a\u011fda\u015f sanatta \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri olan haz\u0131rnesneleri buldu. B\u00f6ylece 1913’te ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi “Bisiklet Tekerle\u011fi” (modeli, Modern Sanat M\u00fczesi, New York) s\u0131radan birbisiklet tekerle\u011finden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. 1914’teki “Eczane” adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131 da birk\u0131\u015f manzaras\u0131 bask\u0131s\u0131na ila\u00e7 \u015fi\u015felerinian\u0131msatan iki fig\u00fcr ekleyerek olu\u015fturmu\u015ftu. Haz\u0131r nesnelerin, sanat yap\u0131tlar\u0131na verilen a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6nemi alaya almaktan daha \u00f6teyebir anlam i\u00e7erdi\u011finin ve olumlu de\u011ferler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in neredeyse 40y\u0131l ge\u00e7mesi gerekti. Haz\u0131r nesnelerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte \u00e7a\u011fda\u015f sanat, yarat\u0131 veele\u015ftirinin bir bire\u015fimine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. HasanB\u00fclent Kahraman\u2019\u0131n (2005) belirtti\u011fi gibi:\u201c20. y\u00fczy\u0131lda \u00e7ok tekrarlanan haf\u0131za, benlik,kimlik, aidiyet gibi kavramlara dayanarakyap\u0131lan sanat\u0131n ve New York pop ak\u0131m\u0131n\u0131nkayna\u011f\u0131n\u0131 meydana getiriyordu. K\u0131sacas\u0131,20. y\u00fczy\u0131lda, \u00e7ok genel bir \u015fey s\u00f6ylenecekolursa, tuval d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lan sanat\u0131n babas\u0131Duchamp\u2019t\u0131\u2026 Bat\u0131 sanat\u0131 iki b\u00fcy\u00fck koldanilerler. \u0130nsan\u0131n varolu\u015fsal ger\u00e7e\u011fi, insan\u0131n’karanl\u0131k’ yan\u0131 bu y\u00f6ndeki yap\u0131tlarda irdelenir. Genel olarak R\u00f6nesans resminin ve ‘insanl\u0131k durumu’ yap\u0131tlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu birikim bu y\u00f6ndedir. \u00d6teki alan, sanat yap\u0131t\u0131n\u0131nVarl\u0131k bilimi do\u011frultusunda geli\u015fir. Sanat nedir, sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi nerede ba\u015flart\u00fcr\u00fcnden sorular, yani, sanat-felsefe ili\u015fkisine d\u00f6n\u00fck aray\u0131\u015flar ve sorgulamalar bu alan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kal\u0131r. Belki her d\u00f6neminve her sanat\u00e7\u0131n\u0131n temel meselelerinden birisi bu sorulara yan\u0131t vermektir.\u201d<\/p>\n

Duchamp haz\u0131r nesnelerden en \u00fcnl\u00fcs\u00fcolan New York’ta, 1917’de Mott Works firmas\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir porselen idrar kab\u0131n\u0131 ‘R.Mutt’ imzas\u0131yla bir sergiye g\u00f6nderdi. Busergi herkese a\u00e7\u0131k olmakla birlikte, d\u00fczenleme kurulu bu par\u00e7ay\u0131 sergilemeyi g\u00f6zealamad\u0131; bu haz\u0131r-yap\u0131t nesne sergi yerinde korundu\u011fu halde, halka g\u00f6sterilmedi.Bu par\u00e7an\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, Duchamp’\u0131n arkada\u015f\u0131 foto\u011fraf\u00e7\u0131 ve galeri sahibi AlfredStieglitz’in \u00e7ekmi\u015f oldu\u011fu bir foto\u011fraf ile kaydage\u00e7irilmi\u015ftir. Bu nesneye verilen yeni addan (\u00c7e\u015fme) ve konumundan, bu par\u00e7an\u0131namac\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu anl\u0131yoruz.Duchamp’\u0131n ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nemli birde\u011fi\u015fiklik sanat\u00e7\u0131\/sanat-nesnesi\/halk ili\u015fkileriydi. Sanat\u00e7\u0131, d\u0131\u015f ya da i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcne dayanarak belli bir nesneyi ele al\u0131p ona herhangi bir anlam verecek yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ustal\u0131\u011f\u0131 kullanaca\u011f\u0131 yerde, sadece bir nesnese\u00e7iyordu. Duchamp’\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi bunesneyi rastgele bir bi\u00e7imde se\u00e7iyordu. Bunesne yeni ve benzeri olmayan bir e\u015fyaolaca\u011f\u0131 yerde, s\u0131radan ve seri yap\u0131m sonucu bir \u00fcr\u00fcn oluyordu. B\u00f6yle bir nesnenintek yenili\u011fi, sanat\u00e7\u0131n\u0131n ona sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yenikonum ve bu de\u011finmenin getirdi\u011fi anlamde\u011fi\u015fikli\u011fiydi (sanat\u00e7\u0131n\u0131n imzas\u0131 ya da herhangi bir ekleme de buna bir katk\u0131da bulunabilirdi; \u00f6rne\u011fin, f\u0131r\u00e7ayla ressamca yaz\u0131lm\u0131\u015f ‘R. Mutt’ imzas\u0131 bu s\u0131radan so\u011fuk par\u00e7aya belli bir \u00f6zellik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131). Sanatseyircisi, b\u00f6ylece sanattan beklemeyehakk\u0131 oldu\u011funu sand\u0131\u011f\u0131 bir doyumdan yoksun kalm\u0131\u015f oluyor, her zaman oldu\u011fu gibi,bir sanat yap\u0131t\u0131n\u0131 benimsemek ya da reddetmek rol\u00fc yerine, sergilenen yap\u0131t\u0131n sanat olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendine sormak zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n bu durumdakatk\u0131s\u0131 – buna katk\u0131 denilebilirse\u2014 en azd\u00fczeye indirgeniyor, sanat seyircisi de hert\u00fcrl\u00fc k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerinin yok olmas\u0131 sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yordu. Duchamp,sanata kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel bask\u0131y\u0131 daha da ileri boyutlara g\u00f6t\u00fcrecektir.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel bask\u0131, Bat\u0131 sanat\u0131n\u0131n esteti\u011fini temellendirdi\u011fi kabul edilen burjuvazining\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki toplumsal ba\u011flam\u0131na da birkar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f niteli\u011findeydi. Ayn\u0131 d\u00f6nemde 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri di\u011fer pek\u00e7ok avangardist hareketin do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak, Dadaistler2gibi nihilist ak\u0131mlarDuchamp\u2019\u0131n s\u00f6ylem alan\u0131yla paralel bir duru\u015f sergileyeceklerdir. Bu tam anlam\u0131ylayeni bir sanatsal dile i\u015faret etmektedir. Alman ressam ve grafik sanat\u00e7\u0131s\u0131Schwittersise yap\u0131tlar\u0131nda de\u011fi\u015fik sanatsal ak\u0131mlar\u0131n\u0131birle\u015ftirmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi, kol\u00e2jlar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra \u015fiir yazd\u0131, tipografiler ve mimariyap\u0131tlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1917\u2019de askereal\u0131nanSchwitters, bir demir fabrikas\u0131naat\u00f6lye ressam\u0131 olarak verilmeden \u00f6nce b\u00fcro hizmetlerinde kullan\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7indeakademik stilden koparak soyut resme y\u00f6neldi. Bu d\u00f6nemde ekspresyonist ve f\u00fct\u00fcrist (gelecek\u00e7i) \u00f6\u011felerin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olanAbstraktion Nr.11 (DieGewalten) (SoyutResim No.11, 1917) adl\u0131 yap\u0131t\u0131na imza att\u0131.HerwarthWalden\u2019in galerisi ve dolay\u0131s\u0131ylaonun DerSturm (F\u0131rt\u0131na) adl\u0131 dergisiyle yak\u0131n bir ili\u015fki i\u00e7inde olan Schwitters,1918\/19 k\u0131\u015f aylar\u0131nda ilk kolajlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan birine MERZResmi ad\u0131n\u0131 verdi. Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc KOMMERZ-UND PRIVAT BANK\u2019\u0131n (Ticaret veFinans Bankas\u0131) bir ilan\u0131ndan kesti. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Reich d\u00f6neminde el konulan ve o zamandan beri kay\u0131p olan bu resim, Schwitters\u2019in hedefini simgeleyen bir \u00f6rnekti. Sanat\u0131 i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenmektenkurtar\u0131p ar\u0131 kompozisyon momentine indirgemek istedi. Bunu yaparken kendini \u0131srarla geleneksel ya\u011fl\u0131 boya resminden ayr\u0131 tuttu. \u201cResmin gerektirdi\u011fi her t\u00fcr malzemeyikullan\u0131r\u0131m.\u201d B\u00f6ylelikle -Otuzbir\u2019de (1920)baz\u0131 malzemeler, yan\u0131nda g\u00fcnl\u00fck bir gazetenin ilan sayfalar\u0131n\u0131, bir konserve kapa\u011f\u0131n\u0131, yuvarlak karton diskler ve kuma\u015f par\u00e7alan kulland\u0131. Schwitters kendini Dadaistsaymadan Dada Gruplar\u0131n\u0131n Z\u00fcrih (TristanTzara, Hans Arp) ve Berlin\u2019deki (RaoulHausmann, HannahH\u00f6ck) temsilcileriyle yak\u0131n bir arkada\u015fl\u0131k i\u00e7indeydi. 1919\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fck, ses ve \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131yla bir oyunniteli\u011findeki Ode an AnnaBIum adl\u0131mar\u015f\u0131ms\u0131 a\u015fk \u015fiirini alenen afi\u015f haline getirdi\u011fizaman sansasyonyaratt\u0131. Bir in\u015faat\u0131n \u00e7evresindeki parmakl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerindeki bir yaz\u0131dan esinlenerek bu yap\u0131t\u0131na MERZ \u015fiiriad\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n

Schwitters 20\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flamas\u0131yla reklam ilanlar\u0131 ve prospekt\u00fcsler tasarlad\u0131.Klasik portre ve peyzaj tablolar\u0131 yan\u0131 s\u0131rabu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ge\u00e7imini g\u00fcvence alt\u0131naald\u0131. Bunlar ayn\u0131 zamanda MERZ sanat\u0131yla \u201cd\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn nesneleri aras\u0131nda\u201dili\u015fki kurmaya y\u00f6nelik gereksinimini dekar\u015f\u0131l\u0131yorlard\u0131. Schwitters Berlin DadaGrubuna mensup sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fununaksine, politikayla ilgilenmedi\u011finden, aralar\u0131nda giderek b\u00fcy\u00fcyen yabanc\u0131la\u015fmakendini sanatta da g\u00f6sterdi. TheovanDoesburg\u2019un ve onun \u201cStijl\u201d kuram\u0131n\u0131n etkisinde kalan Schwitters, o zamana kadaryapt\u0131\u011f\u0131 renkli Dada montajlar\u0131ndan vazge\u00e7erek, bundan b\u00f6yle konstr\u00fcktivist kompozisyonlara imza att\u0131. MERZ Resmi 1922gibi yap\u0131tlar\u0131 kat\u0131 dikey ve yatay s\u0131n\u0131fland\u0131rmal\u0131 kesin alan dizilmeleri (b\u00f6lgesel dizilmeleri) ile ayr\u0131cal\u0131k kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 d\u00f6nemde SchwittersDiebreileSchnurchel (1923) gibi Dadaist k\u00f6klerini belli eden r\u00f6lyef \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Schwitter bu tarihte, sonradan II.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda y\u0131k\u0131lan, hedefledi\u011fi toplam sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n simgesi olan MERZbau (Merz in\u015faat\u0131) \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Schwitters evinin i\u00e7ini, i\u00e7ine girilebilirve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli objeler yerle\u015ftirdi\u011fi bir t\u00fcrplasti\u011fe \u00e7evirdi. Merkezi mek\u00e2n\u0131n\u0131, KathedraledeserotischenElends (KdeE)(Erotik Sefaletin Katedrali) olarak adland\u0131rd\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar yerle\u015ftirme sanat\u0131n\u0131n ilk\u00f6nc\u00fcleriydiler.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Yves<\/a><\/p>\n

Yerle\u015ftirme (Enstalasyon)<\/b><\/p>\n

1960’lar\u0131n ABD ve Avrupa’s\u0131nda asamblaj3(‘assemblage’) ve \u00e7evre terimleri sanat\u00e7\u0131lar\u0131n belli bir mek\u00e2nda bir araya getirdiklerimalzemeler i\u00e7in kullan\u0131lsa da yerle\u015ftirmetabiri sadece eserlerin sergilenme \u015fekli, \u00f6rne\u011fin resimlerin duvara ne \u015fekilde ve nas\u0131lbir d\u00fczende as\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. Zamanla galeri mek\u00e2n\u0131n\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ile ve sanat eserinin mek\u00e2ndanba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6zlenemeyece\u011fi\/tecr\u00fcbe edilemeyece\u011fi fikriyle yerle\u015ftirme \u015fekli ve mek\u00e2n \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.Yerle\u015ftirme sanat\u0131 1960\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Montajlar ve Happening\u2019lerle ayn\u0131 k\u00f6keni payla\u015f\u0131r.O s\u0131ralarda, Deh\ufb02et sanat\u00e7\u0131s\u0131 EdKienholz\u2019un tablolar\u0131, Pop sanat\u00e7\u0131lar\u0131 GeorgeSegal, ClaesOldenburg ve TomWesselmann\u2019\u0131n i\u00e7inde oturulabilir montajlar\u0131, ayr\u0131caAllanKaprow, JimDine,RedGrooms veba\u015fkalar\u0131n\u0131n happening\u2019leri t\u00fcrden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlatmak i\u00e7in \u201c\u00e7evre\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullan\u0131l\u0131yordu. Bu ortamlar, etraflar\u0131ndaki mek\u00e2nlabirle\u015fiyorlar, geleneksel sanat prati\u011fininapa\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yads\u0131nmas\u0131 ile izleyicilerieserlere d\u00e2hil ediyorlard\u0131. Geni\u015flemeci vekapsay\u0131c\u0131 niteli\u011fiyle bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, sabit anlamla muhaf\u0131zlar\u0131 olarak de\u011fil, yeni fikirlerinkataliz\u00f6rleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011fa ve k\u0131\u015fk\u0131rtmaya dayal\u0131 b\u00f6yle birsanat an\u0131nda pop\u00fcler oldu: 1960\u2019lardan itibaren yerle\u015ftirme, farkl\u0131 yollarla farkl\u0131 sanat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi. E\u011filim kesinlikle tek bir \u00fclkeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. 1958\u2019deParis\u2019te NouveauR\u00e9aliste sanat\u00e7\u0131s\u0131YvesKlein, Le Vide (Bo\u015fluk) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bo\u015f birgaleri mek\u00e2n\u0131 sergiledi: onu iki y\u0131l sonra,ayn\u0131 galeriyi \u00e7\u00f6ple dolduran Le Plein (Dolu)adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla yine NouveauR\u00e9alistesanat\u00e7\u0131s\u0131 Arman cevaplad\u0131. 1961\u2019de NewYork, Martha Jackson Gallery\u2019deki \u201cOrtamlar, Durumlar, Mek\u00e2nlar\u201d sergisi, neyinyerle\u015ftirme sanat\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lmayaba\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 konu alan ba\u015fka bir erkend\u00f6nem g\u00f6sterisiydi.<\/p>\n

1960’larda ‘bir \u00e7evre olarak sanat eseri’ fikri, izleyicinin sadece bakmakla kalmay\u0131pd\u00fcnyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gibi sanat eserinin i\u00e7indeya\u015famas\u0131, hatta zaman zaman onun birpar\u00e7as\u0131 olmas\u0131 beklentisini getirdi. Bu konudaki \u00f6nemli ki\u015filerden biri Robert Smithson’d\u0131r. Yer (daha b\u00fcy\u00fck bir mek\u00e2n i\u00e7indebelirli bir yer) ve yer-olmayan (bu yerin galeride foto\u011fraf, harita, \u00e7e\u015fitli malzeme vedok\u00fcmanlarla tekrardan sunumu) aras\u0131ndabir ay\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ayr\u0131m \u00f6nemliydi\u00e7\u00fcnk\u00fc Smithson ve Michael Heizer, NancyHolt, James Turrel ve Walter de Maria gibidi\u011fer arazi sanat\u00e7\u0131lar\u0131 galeri d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen i\u015fleri galeri sistemi taraf\u0131ndan sa\u011flanan \u00e7er\u00e7eveye ba\u011f\u0131ml\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.Yerle\u015ftirme sanat\u0131 h\u0131zla \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bir yelpazedeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsayacak derecedegeni\u015f kapsama ula\u015ft\u0131. Christo ve JeanneClaude\u2019un\u00fcnl\u00fc paketleri gibi ge\u00e7ici \u00e7al\u0131\u015fmalar buna \u00f6rnektir. Christo\u2019un erken \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan Rideau de Fer (Demir Perde),1961\u2019de \u00f6r\u00fclen Berlin Duvar\u0131\u2019na tepki olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve yerle\u015ftirme sanat\u0131n\u0131n isabetli g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyordu. 27 Haziran 1962gecesi, parlak renkli 240 bidon, RueVisconti\u2019yi kapatacak \u015fekildi bir barikata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu hem \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede g\u00fczel bir g\u00f6rsel eylem, hem de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir siyasal g\u00f6steri idi. \u00d6te yandan yerle\u015ftirmeler,genellikle \u00f6zg\u00fcl sergiler i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131yordu.\u2013Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely ve Finli sanat\u00e7\u0131 Per OlofUltvedt\u2019in 1966 daStockholm\u2019de ModernaMuset i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 muazzam yerle\u015ftirme Hon (isve\u00e7\u00e7e:\u201dkad\u0131n ad\u0131l\u0131\u201d) bunun \u00f6rneklerindendir. Yereuzanm\u0131\u015f ve izleyicilerin bacaklar\u0131n\u0131n aras\u0131nda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 dev bir hamile kad\u0131n, bir sinema salonu, bir bar, bir \u00e2\u015f\u0131klar k\u00f6\u015fesi ve ziyaret\u00e7ileri kar\u015f\u0131layan hosteslerle tamamlanan bir e\u011flence park\u0131ortam\u0131n\u0131g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

\"19\"<\/a><\/p>\n

G\u00fcncel Durum<\/b><\/p>\n

1970\u2019lerden itibaren d\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesindeki ticari galeriler ve alternatif mekanlar yerle\u015ftirme sanat\u0131n\u0131 desteklediler.Montreal\u2019dakiMuseed\u2019ArtContemporain, New York\u2019taki Modern Sanat M\u00fczesi,San Diego\u2019daki \u00c7a\u011fda\u015f Sanat M\u00fczesi veLondra\u2019daki Royal Academy of Art benzeri b\u00fcy\u00fck m\u00fczeler de yerle\u015ftirme sanat\u0131 ileilgili sergilere ev sahipli\u011fi yapt\u0131lar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yerle\u015ftirmelerinde g\u00fcnl\u00fck ve do\u011falmalzemelerin yan\u0131 s\u0131ra video, ses, performans, bilgisayarlar ve Internet gibi yenimecralar da kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6nceleri radikal bir sanat yarat\u0131m bi\u00e7imi olarak \u00e7\u0131kanyerle\u015ftirme sanat\u0131, 1980’lerden itibarenm\u00fczeler ve galeriler taraf\u0131ndan tamamenkabul g\u00f6rm\u00fc\u015f, 20. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda bask\u0131nsanat t\u00fcr\u00fc olmu\u015f ve hala da bu \u00f6zelli\u011finikorumaktad\u0131r. Video ya da ses sanat\u0131yla ilgilenen sanat\u00e7\u0131lar veya GabrielOrozco veJuanMunoz gibi daha kavramsal bir y\u00f6ntutturmu\u015f olanlar da yerle\u015ftirmeler tasarl\u0131yorlard\u0131. B\u00f6ylesi sanat i\u015fleri, T\u00fcrkiye\u2019de deyak\u0131ndan tan\u0131nan Tracey Emin\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gibi otobiyografik, ya da ChristianBolstanski, SophieCalle ve ilyaKabako\u2019uneserleri t\u00fcr\u00fcnden ba\ufb02kalar\u0131n\u0131n hayali hayatlar\u0131n\u0131 akla getiren \u00e7al\u0131\u015fmalar olabilirdi.Yine, Gordon Matta-Clark\u2019\u0131n binalar\u0131na yap\u0131lan t\u00fcrden mimari mek\u00e2nlara m\u00fcdahaleleri de kapsayabilirdi. 1990\u2019da da Londra\u2019daki yerle\u015ftirme m\u00fczesi a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Yerle\u015ftirmeler yere \u00f6zg\u00fc olabildi\u011fi gibi,farkl\u0131 mek\u00e2nlar i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. MaurizioCattelan\u2019\u0131n La NonaOra\u2019s\u0131 (dokuzuncu saat) ilk ba\u015fta Basel\u2019de bir m\u00fcze sergisiolarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015fken, ertesi y\u0131l \u201cApocalypse\u201d i\u00e7in Londra\u2019daki Royal Academy ofArt\u2019ta yeniden kuruldu\u011funda ayn\u0131 derecedeetkili olmu\u015ftu. Ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki balmumundan fig\u00fcr\u00fcn, par\u00e7alanm\u0131\u015f tavan\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 hal\u0131n\u0131n ve kadife iplerin \u201chumoru\u201d, \u201cpathosu\u201d ve \u00e7ift anlaml\u0131 belirsizli\u011fi, ayn\u0131 sorunlar\u0131 (inanc\u0131n k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, mucizeleri do\u011fas\u0131 vedinin ve sanat\u0131n g\u00fcc\u00fc ve y\u00fcceli\u011fi) g\u00fcndemegetirerek yeniden yerle\u015fmeyi sa\u011fl\u0131yordu.Ayn\u0131 sergide DarrenAlmond\u2019unShelter\u2019\u0131 fiilen ba\u015fka bir yere i\u015faret etmektedir: Auschwitz. Esir kamplar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki esas otob\u00fcs duraklar\u0131n\u0131n heykelvari yeniden yap\u0131mlar\u0131, g\u00f6sterip bitip de orijinal malzemelerBerlin\u201dde ba\u015fka bir sergiye ta\u015f\u0131nd\u0131ktansonra tekrar ayn\u0131 yere yerle\u015ftirilecekti. Omalzemelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131nen b\u00fcy\u00fck trajedilerinden birinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131bir yerin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcndelik hayat\u0131n rutin s\u00fcreklili\u011finin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hat\u0131rlat\u0131c\u0131s\u0131 idi.<\/p>\n

Yerle\u015ftirme, Robert Gober, Mona Hatoumve Barbara Kruger gibi aktivist sanat\u00e7\u0131larad\u0131na potansiyeli son derece y\u00fcksek bir t\u00fcroldu\u011funu fiilen kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Kruger\u2019in NewYork, Mary Bone Gallery\u2019deki 1991 tarihliyerle\u015ftirmesi, duvarlar, tavan ve d\u00f6\u015femeyi,ziyaret\u00e7ileri ku\u015fatan ve \u00e7\u0131\u011fl\u0131k atmalar\u0131na sebep olan bir ortam yaratarak kad\u0131nlara veaz\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 uygulanan \u015fiddete dair metinler ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle kaplam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yerle\u015ftirme sanat\u00e7\u0131lar\u0131 1980\u2019ler ve1990\u2019larda ortamlarla \u00fcsluplar\u0131 ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7inde kar\u0131\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelmi\u015flerdir. \u0130lkbak\u0131\u015fta birbirleriyle ilintisiz par\u00e7alardanolu\u015fmu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131 fakat onlar\u0131 birle\u015ftiren esas bir tema da vard\u0131. Kanada\u2019l\u0131ClaudeSimard fig\u00fcratif resimler, heykeller,nesneler ve performans \u00f6\u011felerini ayn\u0131 g\u00f6steride bir araya toplam\u0131\u015ft\u0131. Duchamp\u2019a yak\u0131\u015facak \u015fekilde belirli bir \u00fcslup ya da ortama ba\u011fl\u0131kalmayan sergiler d\u00fczenleyen Simard, kendi bellek, kimlik, otobiyografi vetarih projesi vas\u0131tas\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaya yarayanne ara\u00e7 varsa kullan\u0131yordu ve \u201cBellek A\u011f\u0131\u201dad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 1996 tarihli bir makalede \u015fuyorumu yapmaktayd\u0131:<\/p>\n

\u00a0\u201cBenim sanat\u0131m, epeyce harcanm\u0131\u015f bir i\u00e7sel \u00e7ocuklu\u011fu yat\u0131\u015ft\u0131rmak \u00fczere kurgulad\u0131\u011f\u0131m bir ara\u00e7lar serisidir\u2026 Bu ama\u00e7la bellekleri silmeye ve onlarla alay etmeye veonlar\u0131 yeniden yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m fakatkaybolup gitmeyeceklerini de g\u00f6rd\u00fcm.\u201d<\/i><\/p>\n

Yerle\u015ftirme 2000ler boyunca da hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u00e7ok merkezli yeniger\u00e7ekli\u011fine uygun olarak d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde etkili bir anlat\u0131m arac\u0131 olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle Venedik ve \u0130stanbul Bienalleri gibi etkili organizasyonla b\u00fcy\u00fck kitlelere ula\u015fmaktad\u0131r. \u0130stanbul do\u011fumlu, Paris\u2019te ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Sarkis, T\u00fcrkiye\u2019ninve D\u00fcnya\u2019n\u0131n en \u00f6nemli yerle\u015ftirme sanat\u00e7\u0131lar\u0131ndan bir tanesi olarak kabul edilmekteve g\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmektedir.<\/p>\n

21.y\u00fczy\u0131la girilirken yerle\u015ftirme sanat\u0131, enstal\u00e2syonlar diye tan\u0131mlanabilecek eserler ortaya koyan sanat\u00e7\u0131lar\u0131yla, ba\u015fl\u0131ca t\u00fcrlerden biri olarak yerini peki\u015ftirmi\u015f durumdad\u0131r. Asl\u0131nda yerle\u015ftirme prati\u011fi geli\u015ftik\u00e7e, onun esnekli\u011fi ve kapsad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi de onu \u00f6zg\u00fcl bir terim olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, genel bir terim haline getirmi\u015ftir. Bu melez t\u00fcr g\u00fcncel sorunsallar\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131zy\u00f6ntem ve malzeme ile s\u0131n\u0131rs\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcncekatmanlar\u0131n\u0131 kullanarak, mek\u00e2nsal bir s\u0131n\u0131rlama i\u00e7inde ifade etmektedirler. Bu a\u00e7\u0131danda bir taraftan sonsuz ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, di\u011fer taraftan da s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f yerin kendi\u00f6zg\u00fcn ger\u00e7ekli\u011fi ile hesapla\u015fmak durumdakalan ifade, sanat\u00e7\u0131y\u0131 samimi olmaya adeta zorlanmaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan yerle\u015ftirme\u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en etkili sanat t\u00fcrlerinden bir tanesi olarak \u00f6nemli bir sanat t\u00fcr\u00fc olarak kabul edilebilir.<\/p>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Yerle\u015ftirme sanat\u0131 (ya da enstalasyon sanat\u0131), geleneksel sanat eserlerinin aksine, \u00e7evreden ba\u011f\u0131ms\u0131zbir sanat nesnesi i\u00e7ermeyip belirli bir mekan i\u00e7in yarat\u0131lan, mekan\u0131n niteliklerini kullan\u0131p irdeleyen ve izleyici kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n temelbir gereklilik oldu\u011fu sanat t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Yerle\u015ftirme kapal\u0131 veya a\u00e7\u0131k mek\u00e2nlarda yap\u0131labilir. K\u00f6kleri kavramsal sanat ve hatta 20.y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndaki MarcelDuchamp’\u0131nhaz\u0131ryap\u0131mlar\u0131 ve Kurt Schwitters’e kadar gidenyerle\u015ftirme, di\u011fer ad\u0131yla yerle\u015ftirme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":443,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,1],"tags":[],"class_list":["post-875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articles","category-homepage"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=875"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1834,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/875\/revisions\/1834"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warholamag.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}